Am ddegawdau, roedd anghydraddoldebau a chyfyngiadau wedi atal llawer o bobl ym Mhrydain rhag mwynhau buddion hamdden mewn dŵr, arno neu’n agos ato.
Cafodd Deddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000 ei galw’n ‘hawl i grwydro’; ond wedi profi yn annigonol i ddiwallu anghenion y cyhoedd. Yn dilyn datganoli, penderfynodd yr Alban ei phroblemau gyda Deddf Diwygio Tir (Yr Alban) 2003. Arweiniodd ymgyrch dros ddeddfwriaeth debyg yng Nghymru at ymchwiliad cyhoeddus, ac ar ôl hynny dywedodd datganiad i’r wasg gan Bwyllgor Deisebau Cynulliad Cymru ym mis Hydref 2009:
Mae afonydd Cymru yn ‘anrheg’ naturiol y dylai pawb gael yr hawl i’w mwynhau… …Ni ddylai mynediad fod yn seiliedig ar fympwyon y caniatadau a roddwyd neu’r gallu i dalu, ond ar hanfodion tegwch a chyfiawnder cymdeithasol… …Credwn y dylai fod hawl mynediad di-fodur i ddŵr mewndirol yng Nghymru fel sydd yn yr Alban.
Fodd bynnag, erbyn mis Rhagfyr roedd Llywodraeth Cymru wedi gwneud Tro pedol; cychwyn ar raglen hirfaith a drud, y gellir dadlau ei bod wedi gwaethygu pethau, i geisio mynediad caniataol. Yn 2014, dywedodd Llywodraeth Cymru:
Nid ydym yn bwriadu mynd ar drywydd deddfwriaeth sylfaenol yn y tymor cynulliad hwn.
Yn 2014, ffurfiwyd Dyfroedd Cymru – WoW i symud yr ymgyrch yn ei blaen.
Cefndir: Ym mis Mai 1989, ymgasglodd miloedd o bobl ger Cronfa Rivington i brotestio am breifateiddio'r diwydiant dŵr; gan ofni y byddai preifateiddio yn bygwth mynediad y cyhoedd i'r tir sy'n eiddo i'r cwmnïau dŵr.
Mae hanes wedi dangos ofnau'r protestwyr i fod wedi hen sylfaenu.
Credwn nad yw cwmnïau dŵr yn gweithredu yn ysbryd Deddf y Diwydiant Dŵr:
... cyn belled â bod gan y cwmni hwnnw hawliau i ddefnyddio dŵr neu dir sy'n gysylltiedig â dŵr, fel bod yr hawliau hynny'n cael eu harfer er mwyn sicrhau bod y dŵr neu'r tir ar gael at ddibenion hamdden ac felly ei fod ar gael yn y modd gorau.
Siâp tirwedd a chymdeithas, ac fe'u lluniwyd gan, llwybrau, byffyrdd, a dyfrffyrdd; Wrth i ni fynd am dro i lawr at yr afon, cymryd dip, pylu ar draws wrth ford, neu fynd i mewn i gwch, dilynwn yn ôl traed eraill di-ri sydd, ers canrifoedd, wedi cymryd yr un llwybr. Mae defnyddio'r llwybrau hyn yn ein cysylltu â'n hanes, ein synnwyr o le, ac o berthyn. Pan rydyn ni'n eu colli nhw, rydyn ni'n colli rhan o'n hunaniaeth.
Yn rhy aml o lawer, mae hawliau cyhoeddus yn cael eu bygwth gan esgeulustod, neu ymdrechion bwriadol i analluogi defnyddwyr. Mae dyfodol llawer o hawliau tramwy cyhoeddus presennol y tu hwnt i 2026 yn ansicr.
Rydym yn gweithio, trwy gyfuniad o waith maes, hyfforddiant, ac ymchwil hanesyddol, i nodi, cofnodi a diogelu hawliau tramwy cyhoeddus ar y tir; yn enwedig y rhai sy'n arwain at ddŵr neu ochr yn ochr â dŵr, a hawliau cyhoeddus llywio.
Mae ein Maniffesto Bluespace ar gyfer Adferiad Gwyrdd yn nodi'r broblem i bob gwleidydd sy'n bodoli eisoes ac uchelgeisiol ei weld. Mae hefyd yn nodi'r camau y gall y llywodraeth ar bob lefel eu cymryd i ddiogelu amgylchedd bluespace, cymunedau, ac iechyd y cyhoedd a lles trwy fynediad ac ymgysylltu cadarnhaol.
Yn ogystal â chodi ymwybyddiaeth gyda gwleidyddion, rydym yn ymgysylltu ag ymgynghoriadau, yn ymateb i geisiadau cynllunio, cwestiynu lle bo angen, ac yn tynnu sylw at faterion o bwys i amgylchedd y bluespace a mwynhad y cyhoedd o hamdden bluespace.
Mae ein hymchwil i'r materion sy'n ein poeni yn mynd â ni'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid, a thu hwnt. Mae Cymru wedi bod yn destun cyfraith Lloegr ers canrifoedd, ond yn dilyn datganoli, deddfwriaeth mewn rhai meysydd; gan gynnwys mynediad i'r cyhoedd a'r amgylchedd, mae cylch gwaith Senedd Cymru.
Tra bo'r ddwy wlad yn wynebu problemau cyffredin; Pan fo deddfwriaeth a/neu gynrychiolaeth wleidyddol yn rhan o'r ateb, gall fod angen mabwysiadu dulliau ar wahân i ymgyrchu ym mhob gwlad.
Mae rhai o'n prosiectau neu ein hymgyrchoedd, yn enwedig pan fo hynny'n berthnasol yng Nghymru yn unig, yn gweithredu o dan enw ein grŵp sefydlu: Dyfroedd Cymru - WoW.